Zabytki

BORNE SULINOWO

136__280x200_dom-oficDOM OFICERA
Zbudowany przez Niemców w latach 1934 – 36 reprezentacyjny budynek garnizonu Gross Born. Mieściły się w nim sale wykładowe szkoły artylerii armii niemieckiej – Wehrmachtu. Szkolono tu m.in. oficerów i podoficerów stacjonujących w mieści jednostek pancernych gen. Guderiana. W części budynku od strony jeziora było tu kasyno oficerskie, a wszystkie oficjalne uroczystości odbywały się w okazałej sali widowiskowej. Ulica, przy której się znajduje nosiła wtedy nazwę Kasino Strasse.
W „okresie radzieckim” historii miasta (1945 – 1992) obiekt nosił nazwę „GARNIZONOWY DOM OFICERÓW” i pełnił funkcję centrum kulturalnego miasta. Było tu: kino, teatr, sala koncertowa, dyskoteka, siedziba lokalnej telewizji transmitującej m.in. programy z Moskwy. Od strony jeziora była restauracja. Na oficjalnych uroczystościach i akademiach w murach budynku gościli głównodowodzący armii „Układu Warszawskiego”.

137__280x200_guderianaRUINY WILLI GUDERIANA
Okazały, pięknie położony budynek, zbudowany przez Niemców w latach trzydziestych. Odbiegający architektonicznie od reszty militarnych zabudowań, bogato zdobiony budynek był miejscem zakwaterowania generała Guderiana. Pod jego dowództwem dywizja pancerna wyruszyła z garnizonu Gross Born (Borne Sulinowo) do ataku na Polskę we wrześniu 1939 r. Bywali tu także inni głównodowodzący wojsk III Rzeszy.
Po wojnie w rezydencji mieściło się przedszkole, do którego uczęszczały dzieci pracowników i żołnierzy stacjonującej w mieście radzieckiej jednostki wojskowej 6 Witebsko – Nowogrodzkiej Dywizji Gwardyjskiej. Od pożaru w 1990 r. budynek zaczął stopniowo popadać w ruinę. Sytuacja ta nie zmieniła się po wyjeździe jednostki wojskowej i przejęciu obszaru garnizonu БОРНЕ СУЛИНОВО (BORNE SULINOWO) przez władze polskie w 1992 r.

CMENTARZ WOJSKOWY
Leży głęboko w lesie, na północ od drogi Borne Sulinowo – Szczecinek, przed wsią Krągi. Spoczywają tu prochy poległych w czasie kampanii wrześniowej żołnierzy polskich oraz polskich i rosyjskich, którzy zginęli w 1945 r. podczas walk o Wał Pomorski.
135__280x200_cmentarz-woj
„CMENTARZ Z PEPESZĄ”
Potoczna nazwa tego cmentarza wzięła się stąd, że jego głównym akcentem jest pomnik – dłoń z celującą w niebo kolorową „pepeszą”. Jest to cmentarz cywilno – wojskowy z mogiłami pochowanych tu po wojnie rosyjskich żołnierz i ich rodzin.
150__280x200_pepesza

TEREN GMINY

„TAMA NA PIŁAWIE”
Forteczny jaz piętrzący zbudowany w l. 1935/36, położony na rzece Pilawie. Obiekt należał do niemieckiej linii fortyfikacji granicznych – Pozycji Pomorskiej (Pommernstellung), potocznie nazywanej Wałem Pomorskim. Pozycja zasadniczo wybudowana w latach 1932-1937, typ fortyfikacji rozproszonej. Jaz służący do podniesienia poziomu rzeki Pilawy i utrzymania jej walorów obronnych jako przeszkody dla ludzi i pojazdów, na odcinku ponad 2 km (od wypływu rzeki z jeziora Długiego). Posadowiony jako przegroda na rzece, utrzymująca niewielki zalew płn. Specjalna stała budowla hydrotechniczna, powiązana ze schronem biernym, zaprojektowana indywidualnie. Wzniesiona na planie wydłużonego, nieregularnego prostokąta. Konstrukcja żelbetowa z elementami stalowymi do regulacji przepływu wody.

153__280x200_tamaBudowla złożona : z dwóch odcinków ścianki szczelnej wykonanych na obu brzegach rzeki, utrzymujących masy wody przyległe do jazu (wbita ścianka Larsena z koroną żelbetową); między ściankami jaz złożony z przelewu i przyczółków; w przyczółku zach. trzy kanały odpływowe dla wody z mechanizmami dla ich zamykania. Nad kanałami dla ich osłony posadowiono schron bierny. Wewnątrz schronu : korytarz komunikacyjny, dwa pomieszczenia z mechanizmami regulującymi spust wody. Brak wyposażenia i instalacji (po 1945 zdemontowano mechanizmy do spiętrzania i spustu wody). Obiekt częściowo maskowany nasypem ziemnym, ściany odsłonięte malowane farbą o kolorze maskującym.

Przedmiotowy obiekt związany jest z historią walk Wojska Polskiego i Armii Czerwonej o przełamanie Wału Pomorskiego w 1945 r. Stanowi dokument historii techniki i inżynierii związanej z architekturą militarną. Budowle hydrotechniczne typu jazu stanowią unikaty w całym systemie niemieckich umocnień granicznych. Jazy forteczne Wału Pomorskiego są największymi budowlami hydrotechnicznymi wybudowanymi na dawnej wschodniej granicy Niemiec. Rangę obiektu podkreśla dobry stan zachowania.

 


ZABYTKI SAKRALNE

Jeleń – kościół filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
Konstrukcja szachulcowa. Zbudowany w latach 1760 – 70.
138__280x200_jelen
Kiełpino – kościół filialny pod wezwaniem św. Kazimierza; barokowy, zbudowany w 1742 r.
W kościele znajduje się ołtarz główny i ambona wykonane z drewna, rzeźbione i politurowane, wykonane w roku 1747.
139__280x200_kielpino
Okole – kościół filialny pod wezwaniem Św. Wojciecha. Neogotyk. Rok budowy – 1914. 146__280x200_okole

Radacz – kościół wzniesiony metodą szkieletową w latach 1742-1744. Kościół ten nosi wezwanie Błogosławionego Maksymiliana Marii Kolbego. Konsekrowany został 7 grudnia 1975 roku. Wcześniej w latach 1744 – 1945 spełniał rolę zboru protestanckiego, a po roku 1945 do 1975 był używany jako magazyn przez PGR w Radaczu. W stanie kompletnej ruiny został przejęty przez kościół rzymsko-katolicki. Po remoncie oddano go do kultu sakralnego.
Wokół kościoła pierwotnie był cmentarz graniczący z zespołem dworsko-pałacowym.

Obecny kościół został ufundowany przez generała porucznika Henninga Aleksandra von Kleista jako wotum za Wiktorię pod Mollwitz w czasie pierwszej wojny śląskiej (1740 – 1742). Wzniesiony on jest w technice szkieletowej. Pierwotna wieża kościoła była szachulcowa jednak podczas przebudowy powstała nowa ceglana. Obecne wyposażenie kościoła jest w całości współczesne.

141__280x200_kos-radWszystkie elementy wyposażenia prezbiterium i ołtarza głównego oraz nawy datują swoje powstanie w latach nam współczesnych. Brak jest jakichkolwiek akcentów historycznych w wyposażeniu z lat budowy kościoła.
Jedynymi wyjątkami od tej reguły są zachowane w ścianie południowej drzwi z 1744 roku, a także konstrukcja empory z 1744 roku powstała ze złożenia fragmentów wschodniej i północnej empory. Na wieży zlokalizowany jest dzwon neobarokowy powstały w ludwisarni Voss und Sohn w 1891 roku w Szczecinie. Obecnie nie jest on używany z powodu zagrożenia konstrukcji wieży.

Niezaprzeczalnie najbardziej efektownym i pięknym obiektem wyposażenia kościoła przez ponad 200 lat była ambona przerobiona przez von Kleistów z trzech karet Jana III Sobieskiego.
W posiadanie Henninga von Kleista weszły one, gdy to w styczniu 1741 roku wkroczył do Oławy na czele wojsk pruskich. Za zasługi na polu bitwy otrzymał pozwolenie od cesarza Fryderyka II Wielkiego na zabranie wszystkich ruchomości z pałacu i innych pomieszczeń. Piękne karety razem z innymi mobiliami przewieziono do Radacza, do prywatnych dóbr generała.

Od 1945 roku ambona jest eksponatem Muzeum Pałacu w Wilanowie.

Starowice – kościół filialny pod wezwaniem Św. Stanisława Kostki, zbudowany w stylu neogotyckim w roku 1879.
W kościele znajduje się ambona; drewno rzeźbione i politurowane, neogotyk, XIX wiek. Także inne, liczne elementy wyposażenia kościoła mają charakter zabytkowy. Znajdujący się w Łubowie zabytkowy tryptyk, został tam przeniesiony z kościoła w Starowicach.
152__280x200_starowice
Liszkowo – kościół filialny, murowany, zbudowany w II połowie XIX wieku. 144__280x200_liszkowo
Krągi – kościół filialny pod wezwaniem Św. Antoniego (obecnie Matki Boskiej Niepokalanej), wzniesiony w 1891 roku.
Ryglowy. Drewniana wieża usytuowana została od strony zachodniej, a wieńczy ją piramidalno-iglicowy hełm.
142__280x200_kragi
Łubowo – kościół zbudowanym w 1863 r., rozbudowany w 1882 r. Styl neoromański. 145__280x200_lubowo
Ołtarz kościoła w Łubowie

Flandryjski pozłacany tryptyk (XV/XVII wiek, drewno rzeźbione i politurowane, gotyk) przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem i 14 postaci świętych. Jego autorstwo przypisywane jest szkole Wita Stwosza lub nawet samemu mistrzowi.
Skradziony w sierpniu 1994 r., odzyskany został w styczniu roku następnego.

156__280x200_oltarz-lub-1157__280x200_oltarz-lub-2
Juchowo – kościół zbudowano w roku 1928 w stylu neogotyckim.
Fundatorami kościoła byli bracia Georg i Heinrich Dennig – ówcześni właściciele majątku w Juchowie, który ich ojciec odkupił od von Kleistów w 1875 r.
W kościele znajduje się ołtarz murowany piaskowiec, rok budowy 1920.
140__280x200_kos-juch
Piława. Jeden z młodszych obiektów sakralnych na terenie gminy. Budowę murowanego kościoła w stylu modernistycznym ukończono w 1937 r. Pięknie zlokalizowany kościół parafialny, z którego rozciąga się wspaniały widok na jezioro Pile. 151__280x200_pilawa
Kościół w Łącznie

Kościół filialny, murowany, zbudowany w 1927 r.
Styl neogotycki

143__280x200_laczno

Tryptyk Matki Boskiej Jenieckiej

154__280x200_olt-bor-1Ołtarz, który znajdował się w obozie jenieckim obok Kłomina – Oflag II D Gross Born. Jego twórcą był ppor. Jan Zamoyski, który w 1939 r. jako oficer walczył na Wybrzeżu i tam też dostał się do niewoli. Zamoyski to jeden z najwybitniejszych plastyków polskich okresu międzywojennego. Tryptyk powstał w 1942 r., a jako tworzywo posłużyły autorowi materiały dostępne w Oflagu: papier pakowy, deski z pryczy i blacha z puszek po konserwach.
155__280x200_olt-bor-2Niezwykłą historię tryptyku, który później przemierzył z polskimi żołnierzami szlak bojowy do Berlina i towarzyszył im w przełomowych wydarzeniach, opisał Jerzy Walczak.

Historia tryptyku

Ostatni, najnowszy rozdział dziejów ołtarza, to przekazanie go przez Ordynariat Polowy Wojska Polskiego w styczniu 2008 r. parafii pw. św. Brata Alberta w Bornem Sulinowie. Obecnie znajduje się w kaplicy pw. Matki Boskiej Jenieckiej.

 


PAŁACE

147__280x200_pal-juchJuchowo – symbol potęgi ówczesnych właścicieli. Wzniesiony w roku 1874 w miejscu i na fundamentach XVIII wiecznego dworu. Wyróżniał się spośród innych siedzib pomorskich junkrów eklektycznym stylem. Zbudowany z czerwonej cegły, na kamiennym fundamencie i z charakterystycznymi strzelistymi wieżami od frontu. Mieściła się w nim chluba właścicieli – biblioteka, druga co do wielkości w rejonie, po księgozbiorze szczecineckiego gimnazjum.
Obok pałacu znajduje się park o pow. 8 ha, założony w XVIII w. w oparciu o modny wówczas styl krajobrazowy. Kompozycja przestrzenna została oparta o istniejące warunki naturalne tj.: stoki, potok wypływający z jeziora, podmokłe łąki i las bukowo-dębowy. W XIX w. park został wzbogacony o gatunki roślin obcego pochodzenia. Park został założony znacznie wcześniej niż obecnie istniejący pałac, a jego powierzchnia i układ przestrzenny wskazują, że był oprawą możnej rezydencji.

Okole – dwór murowany, wzniesiony w 1892 r. w stylu neoklasycznym dla rodziny von Francois – ówczesnych właścicieli majątku. 148__280x200_pal-okole

149__280x190_pal-radRadacz – pałac z XIX wieku, niewielkie przekształcenia w stylu naturalistycznym.
Siedziba rodu von Kleistów. W XVIII wieku był to jeden z bogatszych rodów pomorskich, który posiadał dziewięć wsi.
Około 1888 roku, dobra radackie obejmowały 997,43 ha. Radacz był własnością von Kleistów do końca XIX wieku. Na początku XX wieku właścicielem jego był K. Casiner. W roku 1939 i przez okres II wojny światowej, właścicielem wsi pozostawał Willi Moltrecht. Po wojnie mieścił się tu PGR, aż do momentu swojego upadku.
Znajdujący się w Radaczu pałac i park, powstały za sprawą von Kleistów i do końca służyły właścicielom majątku.

 

 


PARKI DWORSKIE

  • Kiełpino – park z początku XIX wieku, powierzchnia 5,2 ha, starodrzew liściasty (buk i dąb). Z porównania stanu aktualnego w terenie z mapą topograficzną z lat 1875 – 77 wynika, że czytelny jest układ przestrzenny dawnych terenów dworskich. Zachowały sie drogi łączące zabudowania folwarku z zabudowaniami wsi. Dwór rozebrano po 1945 roku.
  • Juchowo – dawny park pałacowy, krajobrazowy z XVIII w., o pow. 8 ha.
  • Liszkowo – park dworski krajobrazowy, I połowa XIX w.
  • Radacz – dawny park pałacowy, XIX w., krajobrazowo – naturalistyczny.
Polskie trasy
polskie-trasy
Pogoda
21 września 2017, 07:08
Częściowo słonecznie
Częściowo słonecznie
6°C
odczuwalna: 7°C
aktualne ciśnienie: 1020 mb
wilgotność: 99%
prędkość wiatru: 1 m/s N
Wiatr w porywach: 3 m/s
wschód słońca: 06:37
zachód słońca: 18:54
 
baner-telalarm